Toptien van broedvogels
(1 december 2005 , © de Volkskrant)
In de toptien van meest voorkomende broedparen in Nederland staat de merel al jaren stevig op de eerste plaats. De vogel is erin geslaagd zich aan te passen aan het nieuwe, naoorlogse landschap. Iets wat de mus de afgelopen veertig jaar juist niet is gelukt. Maar niet alleen de mussenpopulatie staat onder druk. Ook met de weide- en akkervogels gaat het slecht. In het bijzonder met de grutto. Op een speciaal aan deze soort gewijd gala, woensdag in Baarn, heeft minister Veerman van Natuurbescherming gezegd dat de daling van het aantal grutto's in 2010 tot staan moet zijn gebracht. De weidevogel is sinds 1972 teruggegaan van 120 duizend broedparen naar 46 duizend paren. Veerman trekt de komende zes jaar 30 miljoen euro uit voor de bescherming van weidevogels. Met dit geld kunnen meer boeren een vergoeding krijgen als ze de vogels met rust laten in het broedseizoen. Dat is belangrijk omdat de kuikens zich veilig voelen in het hoge gras. Om dit te bevorderen, maaien boeren sommige stukken wel en andere niet. Hierdoor ontstaat een mozaïekpatroon waarin de vogels gedijen. Veerman wil nu dat boeren meer land volgens dit model inrichten.
Klimaat en herinrichting landschap van grote invloed op de vogelafstand
De merel is de meest voorkomende broedvogel in Nederland. Al jaren. De vogel profiteert van de ruimtelijke inrichting. De Vinex-locaties met hun tuintjes blijken geschikte voedselplaatsen. En nu is ook het groen op deze plekken is volgroeid, heeft de merel meer kans om te nestelen.
In de toptien van broedvogels staat de merel stevig op de eerste plaats. Van de tien tot dertien miljoen vogelparen die Nederland rijk is, neemt deze soort bijna eentiende van het bestand voor zijn rekening. De laatste veertig jaar is de populatie met 75 procent broedparen toegenomen.
Zo goed als het de merel gaat, zo droef is het gesteld met de mus . In veertig jaar is de soort gehalveerd. In aantal mag de vogel nog op de tweede plaats van de toptien staan, de daling van het aantal huismussen is zo drastisch dat Vogelbescherming Nederland onlangs een reddingsplan heeft gepresenteerd.
In tegenstelling tot de merel kan de mus niet profiteren van de veranderde inrichting van Nederland. De vogel heeft steeds meer moeite met heb vinden van een broedplek en van voedsel. Zowel rond de huizen als boerderijen is het bestaan karig geworden. Minder graan, maar ook minder insecten in het voorjaar wanneer jongen eiwitrijk voedsel nodig hebben.
Op drie staat de spreeuw , die in West-Europa in aantallen stabiel lijkt. Maar volgens woordvoerder De Pater van Vogelbescherming Nederland is dit schijn. Ook bij de spreeuw is de groei eruit. De daling wordt toegeschreven aan het oprukken van de intensieve landbouw, waardoor er minder voedsel is.
De vink - op vier- zit weer wel in de lift. Deze bosvogel heeft het tij mee. De afgelopen twintig jaar is er in Nederland meer ruimte voor bosrijke natuur en struikgewas gekomen. Dat geeft goede nestgelegenheid en bovendien beschermt een bos beter tegen roofvogels dan een open veld. Bomen zijn goede uitkijkposten. Daarbij vergeleken is een weidevogel als de grutto een gemakkelijkere prooi voor vossen en roofvogels.
Nummer vijf, de tjiftjaf , is een trekvogel die in Afrika overwintert. Deze vogel profiteert van de wijzinging in het open landschap. Langs wegen en in dorpen worden meer bomen geplant, waardoor de tjiftjaf meer in westelijke richting kon oprukken. In veel bossen staat tegenwoordig veel ondergroei aan brandnetels en bramen, wat vooral voor de tjiftjaf een gunstige bijkomstigheid is.
Het verhaal rond de koolmees , de bosvogel staat op zes, is er een vol tegenstrijdigheden. Ook deze vogel is volgens de trend van de laatste veertig jaar aardig in aantallen toegenomen, vooral omdat er meer bos staat en omdat er meer oude bomen blijven liggen. Maar onlangs werd er geopperd dat de vogel het moeilijk kan krijgen vanwege de klimaatverandering.
Hierdoor kan er een tekort aan voedsel zijn op het moment dat de kuikens uit het ei komen. In die periode moeten er veel rupsen zijn om de jongen snel groot te brengen. Maar door de opwarming van het klimaat zijn de rupsen de laatste tien jaar eerder uitgekomen.
De meeste koolmezen hebben de ‘ei-leg' niet aan deze verandering weten aan te passen. Daardoor valt een piek in de rupsenpopulatie niet meer samen met de komst van de jonge koolmezen.
Opmerkelijk genoeg zit de winterkoning (zevende plaats) juist wel in de lieft door de klimaatverandering. Deze vogel heeft de laatste jaren optimaal geprofiteerd van de zachte winters. In koude winters sterven ze bij bosjes.
Met de nummer acht op de lijst, de fitis , gaat het goed. Deze insecteneter is niet kieskeurig als het om foerageren gaat. De vogels zoeken hun prooi in het struikgewas en bij jonge bomen. Maar ook hoog in de boom vinden ze hun voedsel.
De houtduif , negende op de lijst van broedvogels, is de grootste van de duiven die in Nederland voorkomen. In de steden en dorpen leven ze vaak samen met andere, verwilderde duiven.
De wilde eend , op de tiende plaats, is niet alleen in Nederland maar in heel Europa de meest wijdverbreide eend.
Veertig jaar geleden stonden de veldleeuwerik en de boerenzwaluw nog wel in de toptien, maar beide soorten zijn sindsdien met 90 en 75 procent afgenomen en verdwenen zo uit de hitlijst.
Top-ten of breeding-birds
(December 1, 2005 © de Volkskrant)
In the top-ten of most prevalent breeding-couples in the Netherlands, the blackbird has been firmly in first place for years. The bird has managed to adapt to the new post-war countryside. Something the sparrow actually hasn't managed to do in the past forty years. Yet it is not just the sparrow population that is under pressure. The meadowland- and arableland birds, too, are doing badly. Particularly the black-tailed godwit. At a gala occasion in Baarn on Wednesday, which was specially dedicated to this species, Secretary of State Veerman of Nature Conservation said that the decline of the number of black-tailed godwits will have to have been brought to a halt in 2010. Since 1972, this meadowland bird has dropped from 120 thousand breeding couples to 46 thousand couples. In the coming six years, Veerman will set aside 30 million euros for the protection of meadowland birds. With this money, more farmers will be eligible for compensation if they leave the birds in peace during the breeding-season. This is important because the chicks feel safe in tall grass. In order to promote this, farmers will specifically mow certain parcels, and not mow certain other parcels. This way, they create a mosaic pattern in which the birds can prosper. Veerman now wants farmers to develop more land according to this model.
Climate and land redevelopment greatly affect number of birds
The blackbird is the most prevalent breeding bird in the Netherlands. It has been for years. The bird benefits from spatial planning. The Vinex locations (i.e. the sites designated by the government for future urban development) with their little gardens prove to be suitable feeding sites. And, now that the green areas on these sites have also become fully grown over, the blackbird has got a better chance of nesting.
In the top-ten of breeding-birds, the blackbird is firmly in first place. Out of the ten to thirteen million bird couples in the Netherlands, this species accounts for nearly half of the population. During the last forty years, the population of breeding-couples has increased by almost 75 per cent.
Contrary to how well the blackbird is doing, the sparrow is in a very sad situation. In forty years, the species has halved. Though this bird is still in second place numerically, the drop in the number of house-sparrows is so drastic that the Netherlands Society for the Protection of Birds has recently presented a rescue plan.
Unlike the blackbird, the sparrow is not able to benefit from the changed zoning arrangements in the Netherlands. The bird finds it increasingly difficult to find a breeding-place and food. Around houses as well as farms, its sustenance has become scarce. Less grain, but also fewer insects in spring when their young need protein-rich food.
In third place is the starling , which seems to be in a stable position numerically. But according to spokesperson De Pater of the Netherlands Birds Protection Society this is outside appearance. With the starling, too, there is no further growth any more. The decline is attributed to the advance of intensive agriculture, as a result of which there is less food.
The finch – in fourth place - is on the up again. This woodland bird is on a roll. During the past twenty years, the amount of space for natural woodland and shrubbery has increased. This provides good nesting-opportunities, and a forest protects against birds of prey better than an open field does. Trees are good vantage points. By comparison, a meadowland bird such as the black-tailed godwit is a much easier prey for foxes and for birds of prey.
The story regarding the blue tit (this woodland bird is in sixth place) is one full of contradictions. In line with the trend of the last forty years, this bird, too, has increased its numbers considerable, particularly because there is more woodland, and because more old trees are left lying. But it was recently suggested that the bird may be in for a difficult time due to climate change.
As a result of this, there maybe a shortage of food at the time when the chicks are hatched from the egg. In that period, there have to be a lot of caterpillars for raising the young birds quickly. But due to climate warming, the caterpillars have emerged earlier in the past ten years.
Most blue tits have not been able to adapt their “egg-laying” to this change. As a result, the peak in the caterpillar population no longer coincides with the arrival of the young blue tits.
Remarkably enough, though, the wren (seventh place) is actually on the increase due to climate change. This bird has had the maximum benefit from the mild winters in recent years. In cold winters they die by the dozen.
The number eight on the list, the willow warbler , is doing well. This insectivore is not picky where foraging is concerned. The birds look for their prey in the undergrowth and near young trees. Yet they also find their food high up in the tree.
The wood pigeon , ninth on the list of breeding-birds, is the largest of birds common to the Netherlands. In the towns and villages, they often live together with other wild pigeons.
The wild duck , in tenth place, is the most prevalent duck not only in the Netherlands but all over Europe.
Forty years ago, the skylark and the swallow were actually still in the top ten but both species have since fallen by 90 and 75 per cent, and thus have disappeared from the charts.
