Het Nederlandse referendum
(2 juni 2005 © The Guardian)
Het kwam gisteravond niet als een grote verrassing toen de Nederlandse kiezers met een overweldigende meerderheid 'nee' zeiden - 63% - tegen het nieuwe grondwettelijke verdrag van de EU. Toch moet men de impact van deze uitslag niet onderschatten. In slechts vier dagen tijd hebben twee van de zes oprichters van de toenmalige Europese Economische Gemeenschap, de voorloper van de huidige Unie, bestaande uit 25 landen and 455 miljoen mensen, tegen een document gestemd dat was bedoeld als antwoord op de uitdagingen van het Europese continent in de toekomst.
Ook al was het resultaat in Frankrijk en Nederland hetzelfde, er zijn verschillende factoren geweest die een rol hebben gespeeld. Nederlanders zijn minder bang voor een plek in een groter wordend Europa, economisch liberalisme en een veranderende wereld. In tegenstelling tot Frankrijk, heeft Nederland niet gevoel van een vermindering van zijn internationale status en invloed, taal of levenstijl. Het is geen lid van the VN Veiligheidsraad en heeft geen nucleaire wapens. Toch zijn Nederlanders betere Europeanen dan de Fransen, en zijn zij zich bewust van de voordelen voor een middelgroot land (van 16 miljoen mensen) om lid te zijn van een grotere club. Calvinistische waarden en een gevoel voor rechtvaardigheid droegen bij aan hun desillusie. Degenen die campagne voerden voor het 'nee' stemmen, hebben een groot punt gemaakt van de inflatie waarmee de overgang van de gulden op de euro gepaard ging. Er valt veel te zeggen voor de Nederlandse bezwaren dat het de grootste netto bijdrage per hoofd van de bevolking levert terwijl het land slechts vijfde op de lijst van rijkste EU-landen staat. Het knaagde ook dat er zware bezuinigingsmaatregelen nodig waren om de Nederlandse begroting in evenwicht te brengen terwijl Frankrijk en Duitsland de voorwaarden van het eurozone stabiliteitsverdrag niet nakwamen met hun buitensporige tekorten. En, net als in Frankrijk, was er ontevredenheid over een centrumrechtse regering.
Maar er waren ook specifieke Nederlandse factoren: zorgen over het immigratiebeleid van de EU - een onderwerp dat naar voren gebracht werd door de vermoorde populist Pim Fortuyn, en de moord op filmmaker Theo van Gogh in het licht van antimoslim gevoelens die zich vertalen in een vijandigheid met betrekking tot het Turkse lidmaatschap van de EU. Een andere zorg was dat het traditionele liberalisme met betrekking tot drugs, homoseksualiteit, euthanasie en abortus, werd bedreigd door de conservatieve normen en waarden die op de een of andere manier uit Brussel afkomstig waren. Geen van deze angsten is op de werkelijkheid gebaseerd, maar het onderstreept slechts in welke mate de EU het zwarte schaap is geworden voor ontelbare kwalen. Teveel mensen - in Nederland, Frankrijk en daarbuiten - zien de Europese integratie als een probleem in plaats van de oplossing die het vroeger altijd was.
Na beleefd te hebben gewacht op de uitkomst van het Nederlandse referendum, moet de EU nu met open ogen het probleem aanpakken van wat er hierna dient te gebeuren. Het zou verkeerd zijn om de overduidelijke maar tegendraadse boodschap van deze twee referenda te negeren. Het zou verkeerd zijn de mensen te vragen nog een keer te stemmen. Ook zou het zinloos zijn om door te gaan met de geplande referenda in Denemarken, Polen, Ierland en Tsjechië, vanwege de kans op een domino-effect van een steeds grotere neestem - ondanks oproepen van Duitsland en enige Franse voorstanders van Europa die graag het schadelijke effect van hun stem willen afzwakken.
Hetzelfde geldt voor een referendum in dit land [i.e. het Verenigd Koninkrijk]. Het is begrijpelijk dat geen enkele regering de verantwoordelijkheid wil nemen voor de uitspraak dat de Grondwet dood of toch in ieder geval slapende is. Maar het zou verstandig zijn als Jack Straw volgende week zou aankondigen dat de voorbereidingen op het referendum in de UK worden uitgesteld. Daarmee zou een gemeenschappelijke beslissing overblijven tijdens de EU conferentie half juni.
Wat Europa betreft, breken er onzekere tijden aan, en zou het onverstandig zijn van deze regering om, zoekende naar een manier om de crisis om te zetten in een nieuwe kans, te hard te roepen dat dit het juiste moment is voor een Brits hervormingsprogramma. Er staan Tony Blair enorme problemen te wachten gedurende de 6 maanden waarin hij vanaf 1 juli het voorzitterschap bekleedt, al was het alleen maar vanwege een gewonde Chirac. Europese leiders moeten een manier vinden om zich weer te herenigingen met de ontevreden burgers. Als de Franse stem de Grondwet in een kritieke situatie heeft toegebracht, heeft Nederland het nu de genadeslag toegediend.
Dutch Referendum.
(June 2, 2005 © The Guardian)
It came as little surprise last night when Dutch voters said an overwhelming no - 63% - to the EU's new constitutional treaty. But there should be no underestimating the impact. In just four days, two of the six founding members of the then European Economic Community, forerunner of today's union of 25 countries and 455 million people, have rejected a document designed to meet the challenges of the continent's future.
If the results were similar in France and the Netherlands , different factors were at work. The Dutch are less worried by their place in an enlarged Europe , economic liberalism and a changing world. The Netherlands has not suffered, as France has, from a sense of decline, in its international status and influence, language or lifestyle. It is not a member of the UN Security Council and has no nuclear weapons. But the Dutch have been better Europeans than the French, aware of the advantages to a medium-sized country (of 16 million people) of being a member of a large club. Calvinist values and a sense of fairness about rules have been part of their disenchantment. "No" campaigners made much of the inflation that accompanied the replacement of the guilder by the euro. There is a strong case for Dutch objections to being the largest per capita net contributor to the EU budget while France and Germany broke the terms of the eurozone's stability pact with their excessive deficits. And, as in France , there was dissatisfaction with an unpopular centre-right government.
But there were specifically Dutch objections to being the largest per capita net contributor to the EU budget when the country is now only the fifth wealthiest country in the union. It rankled too that tough austerity measures were needed to balance the Dutch budget while France and Germany broke the terms of the eurozone's stability pact with their excessive deficits. And, as in France , there was dissatisfaction with an unpopular centre-right government.
But there were specifically Dutch factors too: worries about EU immigration policies - an issue highlighted by the murdered populist Pim Fortuyn and the killing of film-maker Theo van Gogh against a background of anti-Muslim feeling that translates into hostility to Turkish membership of the union. Another concern was that traditional Dutch liberalism on drugs, homosexuality, euthanasia and abortion was threatened by conservative values somehow emanating from Brussels . None of these fears has any basis in reality, but this only underlines how much the EU has become a scapegoat for myriad ills. Too many - in France, the Netherlands and beyond - see European integration as a problem rather than the solution it used to be.
Having waited politely for the Dutch result, the EU must now tackle the problem of what to do next with its eyes wide open. It would be wrong to ignore the unmistakable if wrong-headed message of these two referendums. It would be wrong to ask either people to vote again. It would be pointless too, to go ahead with planned referendums in Denmark, Poland, Ireland and the Czech Republic, risking a domino effect of ever larger noes - despite calls by Germany and some French europhiles anxious to dilute the damaging effect of their vote.
The same is true for a referendum in this country. It may be understandable that no government wants to take responsibility for pronouncing the constitution dead, or at the very least dormant. But it would be sensible if Jack Straw were to announce next week that preparations for a UK referendum are being suspended. That would leave a collective decision for the EU summit in mid-June.
Volatile times now lie ahead on the European front and it would be unwise of this government, seeking to turn a crisis into an opportunity, to crow too loudly about the moment being ripe for a British reform agenda. Tony Blair faces huge problems running the presidency for six months from July 1, not least from a wounded Jacques Chirac. Europe 's leaders have to find ways to reconnect with disgruntled citizens. If France 's vote dealt the treaty a critical blow, the Dutch have now delivered the coup grace.
