Oudste bedrijf van Nederland gered van ondergang
(21 november 2006, © De Volkskrant)
Begin jaren tachtig ging het ronduit slecht met Koninklijke Tichelaar Makkum (KTM). Traditioneel aardewerk was uit de mode en moest het veld ruimen voor strak, wit, zwart en chroom. Winkels die aardewerk van Tichelaar verkochten, sloten de deuren. De helft van het personeel verloor zijn baan.
Het ambacht redden, dat was wat Jan Tichelaar (van de dertiende generatie) wilde, toen hij in 1990 als directeur aantrad. KTM mocht dan sinds eind 16e eeuw bestaan, verdergaan op de oude voet zou het einde van 's lands oudste bedrijf betekenen. Tijd voor iets nieuws dus, maar niet té nieuw. Het voortbestaan van kennis en ambacht moest de doelstelling van het bedrijf zijn.
De traditionele tegels en gebruiksvoorwerpen moesten daarom blijven, maar met iets erbij. Vier jaar kreeg het personeel om te wennen aan de nieuwe bedrijfsvisie, die Jan Tichelaar bedacht om KTM te redden. En met succes. Voorheen verkocht KTM uitsluitend aan particulieren, veelal via speciaalzaken. Nu doet het bedrijf zaken met gerenommeerde Nederlandse ontwerpers en heeft het opdrachtgevers van over de hele wereld, die er flinke bedragen voor over hebben om hun pand te laten betegelen met 'echte Tichelaars'.
Het geheim van Tichelaar? Het feit dat alles - het bereiden van de grondstoffen, schoonmaken, vormen, glazuren en schilderen - met de hand gebeurt. En dat Tichelaar het enige nog overgebleven bedrijf ter wereld is dat de majolicatechniek gebruikt.
Dit houdt in dat de klei zelf wordt afgegraven, waarna die gedroogd en gebakken wordt. De klei wordt dan behandeld met een witte, dekkende tinglazuur, beschilderd en opnieuw gebakken. Het bijzondere aan deze techniek is dat de kleuren helder uitvallen en een beetje uitvloeien in de witte onderlaag. Deze techniek werd oorspronkelijk gebruikt voor het wereldberoemde Delftse aardewerk.
Eeuwen geleden werd wereldwijd overgestapt op een nieuwere techniek met witbakkende klei, maar Tichelaar doet het nog op de oude manier. 'Al onze producten zijn uniek. Ze hebben allemaal een oneffenheid, iets wat ze net iets anders maakt. Daaraan kun je zien dat ze met de hand gemaakt worden en dus exclusief zijn. Ze rollen niet met duizenden tegelijk van de band', zegt de directeur. Keerzijde: wie koopt bij Tichelaar moet een flinke beurs meenemen. Een beschilderde tegel kost al snel 30 euro.
De nieuwe koers werpt zijn vruchten af. Vorig jaar maakte het bedrijf 154 duizend euro winst voor belasting, een jaar eerder nog 132 duizend. De omzet steeg van 3,9 miljoen in 2003 naar 4,1 miljoen in 2004.
[translation is due shortly]
