Maatschappij & leefmilieu

De nieuwe kaart van Nederland

(30 november 2005 © De Volkskrant)

Een leger aan plannenmakers is dag in dag uit doende met de ruimtelijke ordening van Nederland. Hoe kan de schaarse open ruimte worden beschermd? In het volle Nederland is achter de tekentafels en bureaus ruimte genoeg voor herinrichting van land. Het Nederlandse Instituut voor Ruimtelijke Ordening en Volkshuisvesting (Nirov) presenteert vandaag in Rotterdam de Nieuwe Kaart van Nederland 2005 . Dit kennisinstituut op het gebied van ruimtelijke ordening geeft een beeld van hoe het land er in 2015 uit kán zien. Dit op basis van plannen van rijk, provincies, gemeenten en waterschappen en zonder pretentie van volledigheid. De makers hebben dan ook niet het idee dat het Nederland van de toekomst wordt gepresenteerd. Zij die zich met ruimtelijke ordening bezighouden weten heel goed dat veel plannen gedoemd zijn plan te blijven.

Decentraal regelen wat kan, centraal wat moet. Dat is ruwweg de filosofie van de vorig jaar gepresenteerde Nota Ruimte van minister Dekker (VROM) over de toekomstige inrichting van Nederland. Provincies, gemeenten en waterschappen krijgen van het rijk meer ruimte om plannen te maken voor die inrichting.

Dat is niet aan dovemansoren gezegd, zo blijkt uit de Nieuwe Kaart van Nederland . De makers tekenden ruim 7700 plannen in, meest afkomstig van gemeenten. Zo'n honderd ruimtelijke projecten van de rijksoverheid kregen eveneens een plaats op de kaart. Als al die plannen daadwerkelijk doorgaan betekent dit dat 10,2 procent van het Nederlandse grondgebied tot 2015 op de schop gaat.

Nooit is Nederland af. Maar dat er tussen nu en 2015 een gebied met een omvang van Drenthe wordt getransformeerd is een illusie, weten planologen. Twee keer eerder (1997 en 2002) presenteerde het Nirov de Nieuwe Kaart van Nederland en wie de editie van 1997 er bij pakt komt tot de conclusie dat de haalbaarheid van veel plannen te wensen over laat.

Dat is bijvoorbeeld goed te zien op het gebied van woningbouw. Andere marktontwikkelingen, bezwaarprocedures, nieuwe obstructies (Europese milieuwetgeving, de problemen met fijnstof), veel woningbouwplannen blijven langdurig of voor eeuwig plan. Voor een kleine 270 duizend woningen die al op de kaart stonden ingetekend (en klaar hadden moeten zijn in 2005) moet de bouw nog steeds beginnen.

Op de Nieuwe Kaart 2005, die een inventarisatie biedt van de plannen tot 2015, staan 931 duizend nieuwe woningen ingetekend. Op ruim 4500 plaatsen in Nederland zijn plannen om 10 of meer woningen te bouwen, al dan niet ter vervanging van bestaande. Van die 931 duizend woningen is 65 procent buiten bestaand stedelijk gebied gepland.

Dat voedt dan weer de gedachte dat ‘groen' steeds vaker moet wijken voor ‘rood', zoals dat in planologisch kringen heet. Waarbij moet worden bedacht dat van het totale grondoppervlak van Nederland ongeveer 12 procent is bebouwd (was in 1970 nog acht procent). Dit percentage is exclusief de ruimte die in beslag wordt genomen door verkeer. Voor ruim de helft van het oppervlak bestaat Nederland nog uit agrarisch gebied.

Dat agrarisch gebied ondergaat wel een functieverandering, zo blijkt uit de plannen. Een oppervlakte zo groot als de provincie Limburg krijgt een nieuwe groene invulling. Daarnaast bevatten de plannen ook 33 duizend hectare nieuw bedrijventerrein, waarvan bijna een kwart ter vervanging van bestaande.

Voor het ruimtelijke vraagstuk van de toekomst, de berging van water, is nauwelijks concrete voortgang zichtbaar, stellen de makers van de Nieuwe Kaart. Gezocht naar ruimte voor waterberging wordt er volop, maar het ontbreekt aan 'slimme' en 'innovatieve' plannen waarbij water en bouwen wordt gecombineerd.

Beleving van de ruimte is iets subjectiefs, een kwestie van gevoel. Dreigt Nederland te vol te worden? Kijkend naar al die (harde dan wel boterzachte) plannen houden de makers het er op dat 'een gevoel van volheid niet kan worden onderdrukt'.

Toptien woningbouwprojecten

Aantal woningen en verwachte oplevering

Society & living environment

The new map of the Netherlands

(November 30, 2005 © de Volkskrant)

Day in day out, an army of planners is working on the land-use planning for the Netherlands. How can the short supply of open space be protected? Behind the drawing-boards and desks, there is still enough room for the redevelopment of land in the full Netherlands. Today the Netherlands Institute of Land-Use Planning and Public Housing (Nirov) presents the Nieuwe Kaart van Nederland 2005 [ = the New Map of the Netherlands, 2005 ]. This knowledge institute in the field of land-use planning gives an idea of what the country may look like in 2015. This is on the basis of plans made by the national government, provinces, municipalities, and Water Boards, and without pretending to be complete. The drafters do not have the idea, therefore, that they are presenting the Netherlands of the future. The people engaged in land-use planning know very well that many plans are destined to remain plans.

Planning on a local level whatever is possible, and on a national level whatever is necessary. This is roughly the philosophy presented by Minister Dekker (Ministry of Housing, Land-Use Planning, and the Environment) on the future development of the Netherlands. Provinces, municipalities and Water Boards will receive more leeway from the national government to make plans for that development.

This does not fall on a deaf man's ears, as appears from the Nieuwe Kaart van Nederland 2005. The drafters plotted over 7,700 plans, mainly originating from municipal authorities. About one hundred land-use planning projects from the national government also got a place on the map. If all those plans are actually realized, this means that 10.2 per cent of the Dutch territory will be under construction until 2015.

Never will the Netherlands be ready. But, the idea that, between now and 2015, an area with the size of the Province of Drenthe will be transformed is an illusion, planners know. Two times before (1997 and 2002), and anyone who has a look at the 1997 edition will conclude that the feasibility of many plans leave something to be desired.

This can be seen, for instance, in the area of housing. Other market developments, appeal proceedings, new obstructions (European environmental legislation, problems with fine dust), many housing-plans remain plans for a long time or for ever. For close on 270 thousand houses that had been plotted on the map as early as 1997 (and should have been ready in 2005), construction is yet to begin.

On the Nieuwe Kaart 2005 , which provides an inventory of the plans until 2015, 931 thousand new houses have been plotted. There are plans at over 4,500 sites in the Netherlands for building ten or more houses, either to replace existing ones or not. Of those 931 thousand houses, 65 per cent has been planned outside existing urban areas.

This, in turn, fuels the notion that “green” has to give way to “red”, as they say among planners. In this respect, it must be taken into account that 12 % of the total land area of the Netherlands has been built up (in 1970, this was only eight per cent). This percentage excludes the space taken up by the traffic. Over half of the area of the Netherlands consists of agricultural land.

This agricultural land is undergoing a change of zoning plans, however, as emerges from the plans. A surface area nearly the size of the Province of Limburg will get a new green destination. In addition, the plans also involve 22 thousand hectares of new industrial estates, nearly a quarter of which are substituting existing ones.

For the future issue of land-use planning, i.e. the storage of water, hardly any concrete progress can be seen, according to the drafters of the Nieuwe Kaart . There is plenty of searching for water-storage space, but there is a lack of “smart” and “innovative” plans in which water and building is combined.

The appreciation of space is a subjective thing, a matter of impression. Is the Netherlands in danger of becoming too full? Looking at all those (concrete or butter-soft) plans, the drafters maintain that "there is no denying a sense of fullness".

Top–ten of housing projects

Number of houses and anticipated date of completion

terug naar boven

back to top