Arm Fries stamboekvee, tenminste als dat nog bestaat (13 april 2001, © De Volkskrant)
Bij fokker H. Agema uit Kollumerpomp gaat voortdurend de telefoon. Mensen willen weten of het nieuws dat er MKZ in Friesland is opgedoken, het einde betekent van het roemruchte Friese stamboekvee. Via twee ISDN-lijnen proberen Agema en 'de vrouw' de kwestie toe te lichten.
Maar nu komt een moeilijk punt. Bestaat er überhaupt nog wel Fries stamboekvee? In formele zin niet, zegt Agema, maar het meeste rundvee dat in Friesland rondloopt is desondanks nog steeds Fries stamboekvee. Met dit vee heeft hij een speciale band, en het doet 'verschrikkelijk zeer' dat het in Ee en omstreken wordt afgemaakt.
B. Wiarda van CR Delta Noord in Heerenveen, de organisatie voor verbetering van vee, heeft een andere mening: 'Er is geen sprake meer van Fries stamboekvee. De fokkerij is een mondiale aangelegenheid.'
Melkveehouder J. van Weperen uit Oosterwolde, tevens bestuurslid van CR Delta Noord, ziet het nog anders: als er stamboekvee is in Friesland, dan is er ook Limburgs stamboekvee of Drents stamboekvee. Wel is het zo, zegt hij, dat van vee van over de hele wereld veel bloedlijnen terug naar Friesland gaan. Friesland is de bakermat van de zwartbonte koe.
Volgens Agema is het een kwestie van interpretatie. Als bestuurslid van CR Delta moet je een wat breder licht over de zaak laten schijnen dan als fokker.
En de meeste fokkers in Friesland, meent hij, denken zoals hij. Sunny Boy bijvoorbeeld, de in 1997 overleden top-fokstier uit Skalsum, has slechts 25 procent Fries bloed, voor de rest was hij Holsteins. Desondanks: Fries stamboekvee.
Een stamboekkoe heeft over meerdere generaties voorvaderen die geregistreerd zijn bij een door de overheid erkende organisatie. Tot drie jaar geleden was die organisatie in Friesland het Fries Rundvee Syndicaat (FRS), dat 120 jaar daarvoor was opgericht. In 1998 ging het syndicaat met het Nederlands Rundvee Stamboek (NRS) op in CR Delta.
In Friesland is zo'n 90 procent van het rundvee geregistreerd als stamboekvee, aldus Van Weperen. De overige 10 procent heeft één of meerdere voorvaderen van onbekende afstamming. Deze koeien gaan door het leven als c-dieren, in tegenstelling tot de s-dieren.
De vraag is nu of deze s-dieren nog Fries te noemen zijn, aangezien hun genen van over de hele wereld komen. Dat begon in de jaren zeventig, toen het Friese vee 'in verval' was geraakt, aldus Van Weperen. De koeien gaven steeds minder melk. Massaal werden er embryo's en sperma uit de Verenigde Staten gehaald en later uit de rest van Nederland en andere landen.
Dus wat nou, Fries stamboekvee? Nee, vindt fokker Agema, veel van dat niet-Friese fokmateriaal komt oorspronkelijk uit Friesland, zoals de Frisian-Holsteins uit Amerika, en dus blijft er een Friese bloedlijn bestaan. Wiarda van CR Delta: 'Dat is zijn beleving. Maar hij zit er ook beroerd voor, zo dicht bij het besmette gebied.'
Agema heeft 110 melk- en donorkoeien (die laatste groep staat embryo's af) en 180 stuks jongvee. Daarbij bevinden zich zusters, halfzusters en oomzeggers van Sunny Boy. Agema won veel prijzen met zijn beesten, maar hij voelt zich niet verheven boven gewone melkveehouderijen. Mocht het tot ruiming van zijn bedrijf komen, dan gaat hij niet voor een tank liggen. Hij leeft ook mee met de gedupeerde boeren in Gelderland en Overijssel.
link: Ministerie van LNV
Poor Frisian pedigree cattle, if it still exists, that is (April 13, 2001, © De Volkskrant)
The telephone is ringing all the time at H. Agema's home in Kollumerpomp. People want to know whether the news that Foot and Mouth Disease has turned up in Friesland will mean the end of the illustrious Frisian pedigree cattle. On two ISDN lines, Agema and 'the wife' try to explain the matter.
But now we get to a difficult point. Does Frisian pedigree cattle still exist anyway? Not in the formal sense of the word, says Agema, but, nevertheless, most of the cattle that walk around in Friesland are still Frisian pedigree cattle. He has a special relationship with this cattle, and it 'hurts terribly' that they are being slaughtered in the village of Ee and environs.
B. Wiarda of CR Delta Noord in Heerenveen, which is the organization for the improvement of cattle, has a different view: 'There is not a question of Frisian pedigree cattle anymore. Breeding is an international affair.'
Dairy farmer J. van Weperen from Oosterwolde, who is also a board member of CR Delta Noord, holds a view that is different still: if there is pedigree cattle in Friesland, then there is also Limburg pedigree cattle or Drenthe pedigree cattle. However, he says, it is true that many blood lines from cattle all over the world go back to Friesland. Friesland is the home of the black-patched cow.
According to Agema, it is a matter of interpretation. As a board member of CR Delta, one has to have a broader view of the matter than as a breeder.
And he thinks most breeders in Friesland feel the way he does. For example, Sunny Boy, the top breeding-bull from Skalsum who died in 1997, only has 25 per cent of Frisian blood; for the rest, he was Holstein. Nevertheless: Frisian pedigree cattle.
A pedigree cow has ancestors going back for more than one generation and registered with an organization recognized by the government. Up to three years ago, that organization in Friesland was the Frisian Cattle Syndicate (FRS), which had been founded 120 years before. In 1998, the syndicate merged with the Netherlands Cattle Herd Book (NRS) into CR Delta.
In Friesland, about 90 per cent of cattle are registered as pedigree cattle, according to Van Weperen. The other 10 per cent have one or more ancestors of unknown origin. These cows go through life as c-animals, as opposed to s-animals.
The question now is whether these animals can still be called Frisian, seeing that their genes originate from all over the world. That was started in the seventies, when the Frisian cattle had gone 'into decline', according to Van Weperen. The cows yielded less and less milk. Large-scale imports of embryos and sperm were taking place from the United States and, later, from the rest of the Netherlands and other countries.
So what about Frisian pedigree cattle? No, according to stock breeder Agema, a lot of that non-Frisian breeding-material, such as the Frisian Holstein cattle from America, originally come from Friesland, and, therefore, a Frisian blood line will remain. Wiarda of CR Delta: 'That is how he feels. But, after all, he is in a bad situation, being so close to the infected area.'
Agema has 110 dairy- and donor cows (the latter category donates embryos) and 180 head of young cattle. Among them are sisters, half-sisters and nieces of Sunny Boy's. Agema won a lot of prizes with his animals, but he does not feel superior to ordinary dairy farms. Should there be a cull at his farm, then he will not lay himself in front of a tank. He also sympathizes with the afflicted farmers in Gelderland and Overijssel.
link: Ministry of Agriculture Nature Management and Fisheries
