De dei is begûn
(30 juli 2003, © De Volkskrant)
Het is maar kaatsen, weten Friezen, maar eens per jaar is het veel meer. De PC, traditioneel op de vijfde woensdag na 30 juni, is de oudste reguliere sportwedstrijd ter wereld. ‘Het verleden heeft geen prijskaartje.’
Vanmorgen vroeg, het zal een uur of zes geweest zijn, is kaatshistoricus Jan Braaksma al op het veld, it Sjûkelân, wezen kijken. Handen in de zakken, af en toe met de punt van de schoen denkbeeldig het gras strelend. Even de ogen dicht, ruiken, de geur van het stadion. Nee, dat valt niet uit te leggen. En dan naar de Koornbeurs. "Als ik er kom, even na zevenen, is het er al flink vol. Wachten, wachten, bang om een seconde te missen."
Laat die Hollanders maar denken dat het folklore is. Oké, de PC is omgeven met rituelen en mythen waarvan hij zelf soms ook de oorsprong niet eens kent. En akkoord, veel Friezen beschouwen de dag als een reünie. Maar dat geeft jullie nog niet het recht een badinerende toon aan te slaan. Sport, beste jongen, pure sport.
"’t Is Wimbledon", zegt Gerben Okkinga (36), oud-kaatser.
"Hier, in de Noordwesthoek van Friesland, is het alles", zegt Piet Jetze Faber (48), achtvoudig winnaar.
"Ik zal er niet zijn", zegt dr. Ulbe Hannema (78), voormalig PC-voorzitter.
Dit wás zijn dag, van 1933 tot 2001, waarvan 21 jaar, tussen 1973 en 1994, als PC-voorzitter. ’s Morgens om zes uur met de auto uit zijn woonplaats Drachten, gevolgd door een vriend om in geval van pech geen tijd te verspelen. Twintig voor zeven op het veld, inspecteren, en dan naar de Koornbeurs, de schouwburg van Franeker. Wachten tot de kerktoren acht uur slaat: het sein om als PC-voorzitter de woorden te spreken die als een zegening over it Heitelân vallen.
"Freonen en freondinnen fan de PC, de dei is begûn."
(Vrienden en vriendinnen van de PC, de dag is begonnen.)
Omdat de animo voor het kaatsen sterk was gedaald, besloten vijf Franeker notabelen in 1853 de plaatselijke ‘balverkaatsdag’ nieuw leven in te blazen. Nadat de burgemeester in een brief de vijf heren met ‘leden van de Permanente Commissie van de kaatspartij Franeker’ had aangesproken, verbasterde de naam van de dag tot PC. Het fundament voor wat nu ’s werelds oudste jaarlijkse sportwedstrijd is, was gelegd. De FA Cup (1872), Wimbledon (1877), de Kentucky Derby (1877), de Stanley Cup (1892), Luik-Bastenaken-Luik (1892), het zijn klassiekers waarvan de wortels minder diep steken dan bij de PC.
"Een pelgrimstocht voor Friezen in den vreemde", zei oud-voorzitter Klaas Bijlsma.
"En dat is niet overdreven", zegt Braaksma.
Vraag het Wio Joustra, hoofdredacteur van de Leeuwarder Courant, die tegenover it Sjukelân werd geboren. Hij werkte als correspondent in Australië en Engeland, maar op dé dag ging hij naar huis. "Ik weet dat wanneer Friezen het over hun vrijheidsgevoel hebben, dat bij de rest van de Nederlanders tot koude rillingen leidt. Maar dat ligt aan onbegrip. Werkelijke Friese vrijheid is te kunnen leven volgens eigen gewoonten en inzichten. Zachtaardige rebellie. Nergens wordt dat gevoel beter gesymboliseerd dan op de PC", zegt Joustra.
Een gewone kaatswedstrijd trekt rond de duizend toeschouwers, maar vandaag in Franeker drommen ruim tienduizend mensen samen rond het veld.
Zestien parturen (team van drie spelers) mogen meedoen en uit het winnende trio wordt als climax van de dag de koning gekozen. Een jaar mag hij de in 1883 door de commissaris van de koningin beschikbaar gestelde koningsbal in zijn bezit houden. Aan het begin van de dag rijdt het partuur dat de titel verdedigt, met de koning in hun midden, samen met de PC-voorzitter in een koets van de Koornbeurs naar het veld.
De dei is begûn
(July 30, 2003, © De Volkskrant)
The Frisians know that it's only kaatsen [i.e. an old Frisian ball game], but, once a year, it is much more than that. The ‘PC’, which is traditionally on the fifth Wednesday after June 30, is the world’s oldest regular sports match. "The past has no price tag."
Early this morning, at some time around six o’clock, kaatsen-historian Jan Braaksma has already had a look at the pitch, it Sjûkelân. Hands in his pockets, occasionally seemingly stroking the grass with the tip of his shoe, he shuts his eyes for a moment and takes in the smell, the smell of the stadium. No, this is impossible to explain. Then it is off to the Koornbeurs. "When I arrive there, just after seven, it is already quite crowded. People are waiting and waiting, afraid even to miss a single second."
Just let the Hollanders think it is folklore. Okay, the PC is surrounded by rituals and myths whose origins he sometimes does not even know himself. And, it is true, many Frisians regard the day as a reunion. But that does not give people the right to take a derogatory attitude. It is a sport, my dear fellow, pure sport.
"It is Wimbledon", says Gerben Okkinga (aged 36), who is a former player of kaatsen.
"Here, in the North-West corner of Friesland, it is everything", says Piet Jetze Faber (aged 48), who is an eight-time winner.
"I won’t be there", says Dr. Ulbe Hannema (aged 78), the former PC chairman.
This used to be his day, from 1933 to 2001, during which he acted as PC chairman for 21 years, between 1973 and 1994. He drives his car from his place of residence, Drachten, at six in the morning, followed by a friend so as not to lose any time in the event of a break-down. On the pitch at twenty to seven, making an inspection, and then off to the Koornbeurs, the Franeker theatre. Waiting until the church bell tolls eight: the signal for the PC chairman to speak the words that descend over ‘it Heitelân’ like a blessing.
"Freonen en freondinnen fan de PC, de dei is begûn."
(Friends of the PC, male and female, the day has begun.)
In 1853, seeing that the enthusiasm of people for kaatsen had strongly declined, five Franeker dignitaries decided to revive the local ‘balverkaatsdag’. After the burgomaster had sent the five gentlemen a letter in which he addressed them as "members of the Permanent Committee of the kaatsen party Franeker," the name of the day was corrupted to PC. The foundation of what is now the world’s oldest annual sports match had been laid. The FA Cup (1872), Wimbledon (1877), the Kentucky Derby (1877), the Stanley Cup (1892), Liège-Bastogbne-Liège (1892), these are classics with roots less deep than those of the PC.
"A pilgrimage for Frisians abroad", said former chairman Klaas Bijlsma.
"And that is no exaggeration ", says Braaksma.
Just ask Wio Joustra, editor-in-chief of the Leeuwarder Courant, who was born on the other side of the road from it Sjûkelân. He worked as a correspondent in Australia and England but used to go home on the day. "I know that, when Frisians are talking about their feeling of freedom, this causes cold shivers among the rest of the Dutch people. But that is because of a lack of understanding. True Frisian freedom is to be able to live according to one’s own customs and insights. Benevolent rebellion. Nowhere is that feeling symbolized better than at the PC", says Joustra.
Whereas a regular match of kaatsen may attract a crowd of about one thousand, today, in Franeker, over ten thousand people will be crowding around the pitch.
Sixteen parturen (teams of three players) can take part, and, as the climax of the day, the king will be chosen from the trio. For a one-year period, he may keep the king’s ball, which was made available by the Royal Commissioner in 1883. At the start of the day, the partuur defending the title, with the king in their midst, will ride from the Koornbeurs to the pitch in a carriage, together with the PC chairman.
